คุณสมบัติของ Homing pigeon ที่มีสัญชาตญาณในการจำทิศทางบินกลับถิ่นกำเนิดได้

นกพิราบสื่อสาร (Homing pigeon) เป็นนกพิราบเลี้ยงที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Columba livia และด้วยคุณสมบัติเป็นนกที่มีสัญชาตญาณในการจำทิศทางบินกลับถิ่นกำเนิด (รังเกิด) ของตน และจำแหล่งที่เคยกินน้ำและเมล็ดธัญพืชได้อย่างแม่นยำ รวมทั้งยังบินได้เป็นระยะทางไกลๆ โดยไม่ต้องหยุดพักระหว่างทาง จึงทำให้มีผู้สนใจศึกษาจนสามารถปรับแต่งพฤติกรรมดังกล่าว ด้วยการคัดเลือกพันธุ์เลี้ยง บำรุงและฝึกฝนเพื่อใช้ประโยชน์ในการช่วยส่งข่าวสารกลับไปยังตำแหน่งที่ตั้งเป้าหมายเอาไว้ได้

ดังนั้น นกพิราบที่จะใช้ส่งข่าวสารจึงจำเป็นต้องได้รับการฝึกหัดเป็นขั้นเป็นตอนจนบรรลุถึงเกณฑ์ก่อนที่จะนำไปใช้ในการทำงาน เช่น ใช้ให้นำจดหมายกลับบ้าน หรือส่งข้อมูลกลับเมื่อเจ้าของนำนกติดตัวไปทำธุรกิจที่อื่น แม้กระทั่งสามารถนำส่งข่าวสารสำคัญกลับไปยังหน่วยบัญชาการทางทหาร เป็นต้น สืบเนื่องจากการพัฒนากิจกรรมดังกล่าวนี้จึงได้มีกลุ่มผู้เลี้ยงนกพิราบต่างๆ และสมาคมนกพิราบสื่อสารจัดให้มีการแข่งขันนกพิราบเพื่อชิงรางวัลอยู่เสมอ

มีหลักฐานบันทึกไว้ว่า ชาวอียิปต์โบราณเป็นผู้ริเริ่มใช้นกพิราบในการสื่อสารและกีฬาแข่งนก ซึ่งต่อมาเป็นที่นิยมกันมากในกลุ่มชาวกรีกและโรมัน และได้แพร่หลายไปจนถึงประเทศย่านตะวันออกกลาง กิจกรรมการฝึกนกพิราบเพื่อใช้ประโยชน์ได้รับการพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ และเป็นที่นิยมกันถึงขั้นจัดตั้งขึ้นเป็นกิจการนกพิราบไปรษณีย์ (regular pigeon-post) ขึ้นในประเทศกลุ่มทวีปยุโรป รวมทั้งฝึกเพื่อนำไปสนับสนุนปฏิบัติการทางทหาร

อย่างไรก็ตาม ต่อมากิจการนกพิราบไปรษณีย์ก็มีอันต้องยกเลิก เมื่อความเจริญก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีการสื่อสารดีขึ้น การใช้นกพิราบไปรษณีย์เริ่มลดความต้องการลงเมื่อเกิดเหตุการณ์สำคัญในกรุงปารีส ใน ค.ศ.1870-1871 ที่ข่าวสารทางราชการจำนวน 150,000 ฉบับ และของเอกชนอีกจำนวนล้านฉบับถูกเปลี่ยนไปส่งแบบใหม่ สืบเนื่องจากการมีนโยบายเปลี่ยนสภาพข้าราชการที่ว่างงานให้ไปรับตำแหน่งบุรุษไปรษณีย์ และนั่นคือจุดเริ่มต้นของบุรุษไปรษณีย์

ขณะที่ด้านการสงคราม นกพิราบสื่อสารมีส่วนร่วมในสงครามโลกทั้ง 2 ครั้ง อย่างในสงครามโลกครั้งที่ 2 ช่วง ค.ศ. 1939-1945 มีการทิ้งร่มส่งนกพิราบสื่อสารจำนวนเกือบ 17,000 ตัว ให้กับทหารหน่วยใต้ดินที่ต่อต้านการยึดครองของเยอรมัน ซึ่งมีนกจำนวน 2,000 ตัว บินกลับออกมาได้อย่างปลอดภัย

นกพิราบสื่อสารยังช่วยนักบินจำนวนมากให้รอดพ้นอันตราย โดยพวกเขานำนกพิราบติดตัวไปแล้วใช้นำข่าวสารหรือนำสัญญาณขอความช่วยเหลือ (SOS, FIFA) มายังหน่วยกู้ภัยในกรณีที่เครื่องบินประสบอุบัติเหตุพุ่งตกลงทะเล

จากเหตุการณ์นั้น ในสมัยสงครามโลกรูปนกพิราบสีขาวจึงกลายเป็นสัญลักษณ์แห่งสันติภาพ อันหมายถึงความสงบ ปลอดภัยและสันติสุขของมวลประชาชาติ ทั้งนกพิราบยังหมายถึงผู้นำชัยชนะ ดังจะเห็นว่ามีการปล่อยนกพิราบทุกครั้งในพิธีเปิดการแข่งขันกีฬานัดสำคัญๆ ของทุกประเทศ

ผลสืบเนื่องจากการศึกษาค้นคว้าของผู้เชี่ยวชาญในหน่วยงานกองทัพอเมริกัน อังกฤษและเบลเยียม และบรรดานักเพาะเลี้ยงภาคเอกชน เพื่อให้ได้พันธุ์ที่ดีของนกพิราบสื่อสาร ก่อให้เกิดสายพันธุ์นกพิราบลูกผสมแบบใหม่เพิ่มขึ้นจำนวนมาก มีรูปร่าง สีสันแปลกๆ จัดเป็นประเภทของนกพิราบแฟนซีสวยงามเป็นที่นิยมในวงการ

ส่วนผลโดยตรงจากการคัดเลือกพันธุ์แล้วฝึกเพื่อจัดเตรียมให้ได้นกพิราบสื่อสารที่ดีตามเป้าหมาย ได้เกิดกิจกรรมของนกพิราบแข่งตามเป้าหมายและความนิยม เช่น ประเภทระยะทาง ความเร็ว ทิศทาง เป็นต้น มีส่วนช่วยให้นักเพาะเลี้ยงทำเงินรายได้จำนวนมากอีกทางหนึ่ง

แม้ปัจจุบันนกพิราบสื่อสารจะหมดความจำเป็น แต่ก็ยังมีกลุ่มบุคคลผู้นิยมเลี้ยงนกพิราบและจัดตั้งเป็นสมาคมและสหพันธ์กีฬาแข่งนกพิราบอยู่เป็นจำนวนมาก ทั้งจัดการแข่งขันกันอยู่เสมอ นับเป็นวิธีการหนึ่งที่ช่วยให้มีการอนุรักษ์นกพิราบสายพันธุ์ดีมีสมรรถภาพในการบินสูง ซึ่งอาจมีความจำเป็นใช้ประโยชน์อีกก็ได้ในอนาคต

แหล่งข้อมูลที่ wikipedia